প্ৰশ্নাৱলী

1. প্ৰজনন প্ৰক্ৰীয়াত DNA প্ৰতিলিপিৰ আৱশ্যক কি?

উত্তৰঃ বংশবৃদ্ধিৰ মূল কাৰ্য হৈছেDNA প্ৰতিলিপি গঠন’ প্ৰজননৰ সময়ত নিদিষ্ট DNA প্ৰতিলিপি এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় যি জীৱৰ দেহৰ অৱয়ৱ এনেদৰে গঠন কৰে যে নিদিষ্ট বাসস্থান ব্যৱহাৰৰ বাবে উপযোগী হয়।

2. প্ৰজাতিৰ কাৰণে ভিন্নতা প্ৰয়োজন কিন্তু একক জীৱৰ কাৰণে গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয় কিয়?

উত্তৰঃ কোনো জীৱৰ নিন্ত্ৰণৰ বাহিৰৰ কোনো কাৰণবশতঃ অনুকুল অৱস্থা এটা পৰিৱৰ্তিত হ’ব পাৰে আৰু তেতীয়া জীৱৰ আবাদী সম্পূৰ্ণভাবে নিৰ্মূল হৈ যাব। অৱশ্যে কেতিয়াবা এই আবাদীৰ কিছু জীৱৰ ভিন্নতা আহিব পাৰে আৰু জীয়াই থাকিবলৈ কিছু সুবিধা হটব পাৰে। এনেকৈ যদি নাতিশীতোষ্ণ জলভাগত বেক্টেৰিয়া আবাদী বাস কৰি থাকে আৰু গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ বাবে কিছুমান বেক্টেৰিয়া ধ্বংস হৈ যাব পাৰে আৰু কিছুমান জীয়াই থাকি ভৱিষ্যত বংশবৃদ্ধি কৰিব পাৰে। এনেকৈযে সময়ৰ সোঁতত কোনো প্ৰজাতিৰ জীৱই জীয়াই থাকিবৰ বাবে ভিন্নতাৰ আৱশ্যক।

প্ৰশ্নৱলী

1. দ্বি বিভাজন আৰু বহু বিভাজনৰ মাজত প্ৰৰেদ কি?

উত্তৰঃদ্বি বিভাজনত এককোষী জীৱসমূহ দুটা সমান ভাগত বিভক্ত হৈ যায়। যেনেঃ এমিবা।

    আনহাতে, বহু বিভাজনত জীৱবোৰ একে সময়তে বহুকেইটা অপত্য কোষলৈ বিভাজিত হয় যেনেঃ মেলেৰিয়া পৰজিৱী প্লাজম’ডিয়াম।

2. যদী কোনো জীৱই ৰেণুদ্বাৰা বংশ বিস্তাৰ কৰে তেতিয়া ই কেনেদৰে লাভান্বিত হ’ব?

উত্তৰঃ ৰেণুবিলাকৰ পৰাই ৰাইজ’পাচৰ সৃষ্টি হয়। এই ৰেণুসমূহ হ’ল জনৰ কোষ। ৰেণুসমূহ ডাঠ বেৰেৰে সুৰক্ষিত হৈ থাকে। পিছত যেতিয়া ইহঁত কোনো সেমেকা পৃষ্টৰ সংস্পৰ্শলৈ আহে, তেতিয়া ইহঁতে ব্যক্তিগত জীৱ হিচাপে বৃদ্ধি পাবলৈ আৰম্ভ কৰে। কোনো নতুন জীৱৰ সৃষ্টৰ বাবে ৰেণুস-মূহে আন কোষৰ লগত যোজিত হোৱাৰ প্ৰয়োজন নহয়। গতিকে ৰেণুৰ সহয়ত হোৱা প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াত জটিলটা কম।

3. উচ্চ খাপৰ জীৱই কিয় পুনৰজীৱন পদ্ধতিৰে নতুন জীৱৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে তাৰ কৰণ দৰ্শব পাৰিবানে?

উত্তৰঃ উচ্চখাপৰ জীৱৰ দেহত বিশেষত্বপূৰ্ণ কোষসমূহ কলা হিচাপে আৰু কলাসমূহ অংগ হিচাপে সংগঠিত হৈ থাকে, যাক পিছত শৰীৰৰ বিভিন্ন অৱস্থানত প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলগিয়া হয়। এনে এক সমতনে সংগঠিত পৰিস্থিতিত, এটা সম্পূৰ্ণ জীৱ তাৰ দেহৰ এটা অংশৰ পৰা বিকশিত কৰাটো সম্ভৱপৰ নহ’ব। কাৰণ জীৱটোৰ এটা অংশৰ পৰা জীৱটোৰ জটিল দৈহিক আৰ্হিৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা বিভিন্ন কলা আৰু অংগ বিকশিত কৰাটো কঠিন হ’ব। সেয়ে উচ্চখাপৰ জীৱই পুনৰজীৱন পদ্ধতিৰে নতুন জীৱৰ সৃষ্টি কৰিব নোৱাৰে।

4. বিশেষ কিছুমান উৎত্তিৰ বাবে কিয় আংগিক বিস্তাৰণ প্ৰয়োগ কৰা হয়।

উত্তৰঃ কিছুমান উদ্ভিদৰ মূল বা শিপা, কাণ্ড আৰু পাতৰ পৰাই উপযুক্ত পৰিৱেশত নতুন উদ্ভিদৰ উৎপত্ততি হ’ব পাৰে। উদ্ভিদৰ এই আংগিক বিস্তাৰণৰ বৈশিশ্ট্যতাৰ বাবেই কৃষি ক্ষেত্ৰত কিছুমান উদ্ভিদত যেনে কুঁহিয়াৰ, গোলাপ আদিক জোৰা কলম (Gratting) আৰু তৰপীয়া (Layering) পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰা হয়। বীজৰ পৰা উৎপত্তি হোৱা উদ্ভিদৰ বংশ বিস্তাৰ হয়। আংগিক বিস্তাৰণৰ আন এটা সুবিধা হ’ল যে এনে পদ্ধতিৰে উৎপন্ন উদ্ভিদৰ আনুবংশিকভাৱে একে হোৱাৰ উপৰি চৰিত্ৰগত বৈশিষ্ট পৈতৃক পুৰুষৰ সৈতে একে হয়।

5. প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ এটা অংশ হিচাবে DNA প্ৰতিলিপিকৰণ কিয় প্ৰয়োজন?

উত্তৰঃ DNA জীৱদেহত থকা প্ৰধান জেনেটিক দ্ৰৱ্য। ই বংশগত সক্ষণসমূহৰ বাহক। ইয়াৰ জৰিয়তে বংশগত চৰিত্ৰসমূণ পুৰুষাণু-ক্ৰমে গতি কৰে। ই প্ৰতিলিপিকৰণ কাৰ্যত ভাগ লয় আৰু প্ৰটিন সংশ্লেষণ কাৰ্যকে ধৰি জীৱকোষৰ সকলো জৈৱ সংশ্লেষণ প্ৰক্ৰিয়া নিয়ন্ত্ৰণ কৰে।

প্ৰশ্নৱলী

1. নিষেচন আৰু পৰাগযোগৰ প্ৰাৰ্থক্য কেনে?

উত্তৰঃ ডিম্বকৰ ভিতৰত থকা স্ত্ৰীজনন কোযৰ লগত পৰাগৰেণুৱে সৃষ্টি কৰা পুংজনন কোষৰ যোজনকে নিষেচন বোলে। ই এক ৰাসায়নিক প্ৰক্ৰিয়া।

    আনহাতে পৰাগযোগ প্ৰক্ৰিয়াই কোনো ফুলৰ পুংস্তৱকৰ পৰাগধানীৰ পৰা স্ত্ৰীস্তৱকৰ গৰ্ভমুণ্ডলৈ পৰাগৰেণুৰ স্থানান্তৰণক বুজায়। ই এক ভৌতিক প্ৰক্ৰিয়া।

2. শুক্ৰাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ ভূমিকা কি?

উত্তৰঃ মানুহৰ শৰীৰত পুংজনন কোষবোৰে যেতিয়া শুক্ৰবাহী নলীৰ মাজেৰে গতি কৰে, শুক্ৰাশয় আৰু প্ৰষ্টেট গ্ৰন্থিৰ দেৰে গ্ৰন্থিবোৰ তাত কিছুমান ৰস নিঃসৰণ কৰে। ইয়াৰ ফলত পুংজনন কোষবোৰে শুক্ৰবাহী নলীত এক তৰল মাধ্যম লাভ কৰে যিয়ে সিহঁতৰ পৰিৱহণ সহজ কৰে। এই তৰলে পুংজনন কোষক পৰিপুষ্টিৰ ষোগান ধৰে।

3. কৈশোৰ কালত ছোৱালীৰ দেহত কেনেধৰণৰ পৰিৱৰ্তন দেখা যায়?

উত্তৰঃ পৰিৱৰ্তনসমূহ➡

i) ছোৱালীবোৰৰ ঋতুচক্ৰ আৰম্ভ হয়।

ii) যৌনাংগৰ কাষত চুলি গজা দেখিবলৈ পোৱা যায়।

ii) মুখৰ ছাল তেলতিয়া হয় আৰু ফলত এই অংশত শালমইনা (Pimples) উঠে।

iv) স্তনযুগলৰ আকাৰ বাঢ়ে।

4. মাতৃদেহত ভ্ৰূণকোষে কেনেকৈ পুষ্টি লাভ কৰে?

উত্তৰঃ মাতৃদেহত ভ্ৰূণটোৱে প্লেচেন্টা নামৰ এবিধ বিশেষ কলাৰ সহায়ত পৰিপুষ্টি লাভ কৰে। ই এখন থালৰ নিচিনা যি জৰায়ুৰ বেৰত পুত খাই থাকে ভ্ৰূণটোৰ ফালে থকা প্লেচেন্টাৰ অংশটোত ভিলাই থাকে। আনহাতে, মাতৃৰ ফালত থকা অংশটোত ৰক্ত স্থানসমূহ থাকে, যি ভিলাই বোৰক আৱৰি থাকে। ইয়ে মাতৃৰ পৰা ভ্ৰূণটোলৈ গ্লুক'জ আৰু অক্সিজেন পাৰ হবলৈ এক বৃহৎ পৃষ্ঠকালিৰ যোগান ধৰে।

5. যদি মহিলা এগৰাকি কপাৰ-টি (Copper T) ব্যৱহাৰ কৰে, তেতিয়া ই যৌন ৰোগ সঞ্চাৰিত প্ৰতিৰোধ হ'বনে?

উত্তৰঃ মহিলাই কপাৰ-টি ব্যৱহাৰ কৰিলে, ই তেওঁক যৌন ৰোগৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰাত সহায় নকৰে।

অনুশীলনী

1. অযৌন প্ৰজননৰ মুকুলোদ্দগম সংঘটিত হয়-

a) এমিবাত

b) ইষ্ট

c) প্লাজমা'ডিয়ামৰ

d) লেইচমেনিয়াত

উত্তৰঃ b) ইষ্ট

2. তলৰ কোনটো মানুহৰ দেহৰ স্ত্ৰীজনন অংগ নহয়?

a) ডিম্বাশয়

b) জৰায়ু

c) শুক্ৰবাহী নলী

d) ফেলোপিয়ান নলী

উত্তৰঃ c) শুক্ৰবাহী নলী

3. পৰাগধানীত পোৱা হয়-

a) বেটুপাত

b) ডিম্বক

c) স্ত্ৰীকেশৰ

d) পৰাগৰেণু

উত্তৰঃ d) পৰাগৰেণু

4. অযৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াতকৈ যৌন প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়াৰ সুবিধাসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ (1) যৌনপ্ৰজননত দুটা ভিন্ন ব্যক্তিৰ পৰা অহা দুটা বিপৰীত ধৰ্মী জনন কোযৰ মিলন হয়। ই নতুন কোষটোত জিনীয় সজ্জাৰ এক প্ৰকাৰণৰ সৃষ্টি কৰে। এনে কোষৰপৰা বিকশিত নতুন জীৱৰ বৈশিষ্ট্যত কিছু প্ৰকাৰণ দেখা যাব, যিয়ে চৰমভাৱে পৰিবৰ্তিত পাৰিৱেশিক শিক অৱস্থাতো জীৱক বৰ্তি থকাত সহায় কৰিব।

(2) যিহেতু যৌন প্ৰজননৰ দ্বাৰা প্ৰজাতি এটাত প্ৰকৰণৰ সৃষ্টি হয়, সেয়ে এনে প্ৰকাৰণে ভৱিষ্যতে নতুন প্ৰজাতিৰ জীৱৰ সৃষ্টি আৰু ক্ৰমবিকাশত সহায় কৰে।

5. মানুহৰ শুক্ৰাশয় কেইটাই কি কি কাম কৰে?

উত্তৰঃ (1) শুক্ৰাশয় পুংজনন কোষ সৃষ্টি কৰে।

(2) ইহঁতে টেষ্ট ষ্টাৰণ নামৰ এবিধ ইৰমণ উৎপন্ন কৰে, যিয়ে পিউবাৰটিৰ সময়ত পুৰুষৰ প্ৰজননকেন্দ্ৰীক শাৰীৰিক পৰিৱৰ্তনসমূহ আনে।

6. ঋতুস্ৰৱ কিয় হয়?

উত্তৰঃ ডিম্বাশয়ে প্ৰতি মাহতে একোটাটক ডিম্বাণু নিৰ্গত কৰে আৰু নিষেচিত ডিম্বাণু গ্ৰহণ কৰিবলৈ জৰায়ুয়ে প্ৰতি মাহতে নিজকে সাজু কৰি তোলে। এই উদ্দেশ্যত জৰায়ুৰ অন্তঃ আৱৰণীখন ডাঠ আৰু সোপোকা হৈ উঠে। নিষেচন সংঘটিত হ'লে 'ব্ৰূণটোৰ পৰিপুষ্টিৰ বাবে আৱৰণীখনৰ প্ৰয়োজন হয়। নিষেচন সংঘটিত নহ'লে কোনো প্ৰয়োজন নাথাকে। সেয়োহো আৱৰণীখন লাহে লাহে ভাঙি যায় আৰু তেজ আৰু শ্লেষ্মা হিচাপে যোনিপথেৰে শৰীৰৰ পৰী বাহিৰলৈ ওলাই যায়। এই চক্ৰটো এমাহৰ মূৰে মূৰে সংঘটিত হয় আৰু ধাতুচক্ৰ বোলে।

7. দীৰ্ঘচ্ছেদত এপাহ ফুলৰ চিত্ৰ আঁকি বিভিন্ন অংশসমূহ চিহ্নিত কৰা।

উত্তৰঃ 

8. বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতিসমূহ কি কি?

উত্তৰঃ পদ্ধতিসমূহ হ'ল-

(1) কনদমৰ ব্যৱহাৰ

(2) কপাৰ-টিৰ ব্যৱহাৰ

(3) অস্ত্ৰোপচাৰ বা বন্ধ্যাকৰণ পদ্ধতি

(4) কাৰিকৰি প্ৰতিবন্ধক

(5) অ'ৰেল কন্ট্ৰাচেপাটিভ্

9. এককোষী আৰু বহুকোষী জীৱৰ বিভিন্ন প্ৰকাৰৰ অযৌন আৰু যৌন প্ৰজনন কৌশলসমূহ কেনেধৰণৰ?

উত্তৰঃ বেছিভাগ এককোষী জীৱই ভাজন বা কোষ বিভাজনৰ দৰে সৰল পদ্ধতিৰে প্ৰজনন সম্পন্ন কৰে। এককোষী জীৱসমূহে অযৌন প্ৰজননৰ দ্বাৰা বংশবৃদ্ধি কৰে, যিহেতু যৌন প্ৰজনন সম্পন্ন কৰাৰ বাবে সিহঁতৰ কোনো বিশেষ প্ৰজনন কলা নাথাকে।

    কোষ বিভাজনৰ দ্বাৰা প্ৰজনন বহুকোষী জীৱৰ ক্ষেত্ৰত ব্যৱহাৰিক পদ্ধতি হ'ব নোৱাৰে, বহুকোষী জীৱৰ দেহৰ আৰ্হি জটিল আৰু সুসংগঠিত। এই জীৱসমূহে যৌন আৰু অযৌন দুয়ো প্ৰকাৰৰ প্ৰজনন পদ্ধতিৰ দ্বাৰা বংশবৃদ্ধি কৰে। উচ্চস্তৰীয় বহুকোষী জীৱবোৰ যৌন প্ৰজনন সাধন কৰে, যিহেতু সিহঁতৰ শৰীৰত বিশেষ প্ৰজনন কলা থাকে।

10. প্ৰজনন ক্ৰিয়াই কোনো প্ৰজাতিৰ জীৱৰ আৱাদীৰ স্থিতি কেনেকৈ ৰক্ষাত সহায় কৰে?

উত্তৰঃ কোনো পৰিৱেশতন্ত্ৰত জীৱৰ আবাদীয়ে নিজৰ প্ৰজনন ক্ষমতা ব্যৱহাৰ কৰি এক সু-সংঞ্জাৱদ্ধ স্থান পৰিপূৰ্ণ কৰি থাকে। জীৱৰ দৈহিক আৰ্হিৰ বৈশিষ্ট্যসমূহ অক্ষুণ্ণ ৰখাৰ বাবে DNA ৰ নকল বা প্ৰতিৰূপ প্ৰস্তুতকৰণৰ ধাৰাবাহিকতা অতিকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কাৰণ জীৱটোক কোনো এক নিদিষ্ট অনুকূল পৰিৱেশ ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ সহায় কৰে। এনেদৰে প্ৰজনন জীৱৰ প্ৰজাতিৰ আবাদীৰ স্থিৰতা ৰক্ষাৰ লগত জড়িত।

11. গৰ্ভনিৰোধ পদ্ধতি অৱলম্বন কৰাৰ কাৰণ কি?

উত্তৰঃ কাৰণ হ'ল ⇒

(1) অনাকাংক্ষিত গৰ্ভধাৰণ ৰোধ কৰিবলৈ

(2) উদ্বেগজনকভাৱে বৃদ্ধি পোৱা জনসংখ্যা ৰোধ কৰিবলৈ।